Prof.Dr.Osman Tolga Arıcak

Hasan Kalyoncu Ünİversİtesİ

PsİkoloJİ Bölümü Öğretİm Üyesİ

EĞİTİM PSİKOLOJİSİ
Bilimsel psikolojinin hemen hemen doğuşuna eşdeğer zamanda ortaya çıkan nadir birkaç bilim dalından biri de eğitim psikolojisidir. Felsefi anlamda bakacak olursak geçmişi bilimsel psikolojiden de önceye dayanmakta olan eğitim psikolojisi, John Amos Comenius (1592-1670), Baruch Spinoza (1632-1677), John Locke (1632-1704) ve Jean-Jacques Rousseau'nun (1712-1778) çalışmalarında açık şekilde kendini göstermektedir.

Bilimsel anlamda eğitim psikolojisinin temelleri, öğrenmenin nasıl gerçekleştiğini açıklamaya çalışan davranışçı yaklaşıma ait araştırmalara dayanmaktadır. Edward Lee Thorndike (1874-1949), John Watson (1889-1958), Burrhus Frederic Skinner (1904-1990), Clark Leonard Hull (1884-1952) ve Edward Chace Tolman (1886-1959) davranışçı anlamda öğrenmenin temel prensiplerini ortaya koyan ilk önemli araştırmacılardan birkaçıdır. Bununla birlikte günümüz eğitim psikolojisinin gelişimine katkıda bulunan diğer önemli isimler arasında Emrullah Efendi (1859-1914), Lev Vygotsky (1896-1934), John Dewey (1859-1952), Maria Montessori (1870-1952), Mustafa Satı Bey (1880-1968), İsmail Hakkı Baltacıoğlu (1886-1978), Jean Piaget (1896-1980), Benjamin Bloom (1913-1999), David Ausubel (1918-2008), Jerome Bruner (1915-2016) ve Albert Bandura (1925-) gibi şahsiyetler de yer almaktadır.

Bilindiği üzere klasik literatürde öğrenme, iyi ya da kötü anlamda bireyin davranışlarında kendi yaşantıları yoluyla meydana gelen kalıcı değişiklikler olarak tanımlanırken; eğitim, istenen ve olumlu davranış değişikliklerinin gerçekleşmesi olarak tanımlanmaktadır. Daha geniş anlamda eğitim, insanın var olan potansiyeli doğrultusunda bio-psiko-sosyokültürel gelişimini kolaylaştırma sürecidir. Bir diğer ifadeyle insanın, insan-ı kâmil olma yolundaki evrim sürecidir. Bu anlamda öğrenme, eğitim için ön bir koşul; fakat yeterli koşul değildir. Yukarıda isimlerini zikrettiğimiz Vygotsky, Dewey, Baltacıoğlu gibi araştırmacıları, Thorndike, Watson ve Skinner gibi isimlerden ayıran en önemli fark eğitime yapmış oldukları vurgunun daha baskın olmasıdır.

Eğitim psikolojisi insanın gelişim sürecine katkı yapmayı hedeflediği için insanın gelişimsel yönlerini de dikkate almaktadır. Bu nedenle eğitim psikolojisinin öğrenme psikolojisinden sonra yararlandığı en önemli alan gelişim psikolojisidir. Yaşam boyu öğrenme felsefesine vurgu yapan eğitim psikolojisi, döllenmeden ölüme kadar bir bütün olarak insanın bedensel, bilişsel, kişilik, ahlak ve sosyal yönleriyle gelişimini göz önünde bulundurur. Gelişim psikolojisi araştırmalarından elde edilen bilgileri, eğitim ve öğretim uygulamaları alanında kullanır.

Eğitim psikolojisinin öğrenme ve gelişimden sonraki üçüncü ayağı ise öğretimdir. İstenen davranış değişikliğinin sağlanabilmesi için bireyin gelişimsel özelliklerine uygun bir öğretimin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Öğretim, bireyin öğrenme sürecini kolaylaştıran etkinliklerin tümüne verilen isimdir. Eğitim psikolojisi bakış açısıyla öğrenme, beyinde gerçekleşen bireysel bir etkinliktir. Bilgiyi beyinde inşa eden bizzat bireyin kendisidir. Bununla birlikte bireyin bilgiyi inşa sürecini kolaylaştıran etkinliklerin tümü öğretim faaliyetleridir. Yani öğretmenin anlatım tarzı (düz anlatım, Sokratik sorgulama, interaktif anlatım gibi), kullanılan teknolojiler (bilgisayar, internet, oyun programları), grup etkinlikleri, işbirliğine dayalı çalışmalar, laboratuvar etkinlikleri vb. her türlü yöntem, strateji ve teknik öğretim sürecinin birer parçası olmaktadır.

Eğitim psikolojisi, bireyin gelişimsel süreçlerine uygun bir öğretimde pek çok değişkeni de ele almaktadır. Bunların başlıcaları, zeka, yetenekler, beceriler, mizaç ve kişilik özellikleri, benlik kavramı, benlik saygısı, öz-yeterlik, dikkat, algı, bellek, dil, motivasyon ve değerler gibi önemli psikolojik değişkenlerdir. Bu nedenle eğitim psikolojisi, çok geniş yelpazede araştırma ve yayın yapan bir bilim dalı olarak pek çok alt alanla bağlantı içindedir.

Eğitim psikolojisi, gerçekleştirilen öğretim faaliyetlerinin ve davranış değişikliklerinin hedeflenen kazanımlar doğrultusunda olup olmadığını ölçme ve değerlendirme adını verdiğimiz nicel ve nitel yöntemlerle inceler. Bu yönüyle ölçme ve değerlendirme teknikleri, eğitim psikolojisinin kullandığı çok önemli araçlardır.

Peki eğitim psikolojisi uzmanları nerelerde faaliyet göstermektedir? Her ne kadar Türkiye'de şu an için böyle bir uygulama olmasa da örgün ve yaygın eğitim kurumları, eğitim psikologlarının öncelikli çalışma alanını oluşturmaktadır. Eğitim psikologları rehberlik ve psikolojik danışma uzmanları gibi lokal bazda çalışmaktan ziyade daha makro düzeyde okul yöneticileri ile birlikte okul ikliminin gelişiminde, öğretimsel süreçlerin planlanmasında, sınıf içi düzenlemelerin yapılmasında, kullanılacak öğretim stratejilerinin planlanmasında, eğitim teknolojilerinin ders programlarına entegre edilmesinde idarecilerle ve zümrelerle işbirliği içinde çalışan bir pozisyonda rol almaktadır. Yine bakanlık düzeyinde eğitim politikalarının belirlenmesinde, öğretim programlarının geliştirilmesinde, ölçme ve değerlendirme standartlarının oluşturulmasında eğitim yönetimi, program geliştirme ve ölçme-değerlendirme uzmanlarıyla işbirliği içinde çalışmalar yapar.

Eğitim psikolojisi, maalesef ülkemizde hak ettiği yere henüz kavuşabilmiş değildir. Mesleki dernekler, eğitim psikolojisini, rehberlik ve psikolojik danışma ile aynı kategoride değerlendirdiği için eğitim psikolojisi, psikoloji bölümleri tarafından sahiplenilmemektedir. Rehberlik ve psikolojik danışma alanında çalışan akademisyenler de eğitim psikolojisini kendi alanlarıyla eşdeğer bir alan olarak görmekte Eğitim Bilimleri alanında ayrı bir alan olarak gelişimine imkân tanımamaktadır. Eğitim psikolojisinin bağımsız bir alan olarak kendine yer bulabildiği tek kurum Ankara Üniversitesi olmuştur. Günümüz Türkiye'sinde (2020 itibariyle) Eğitim Psikolojisi yüksek lisans ve doktora programının yer aldığı tek üniversite Ankara Üniversitesi'dir. Bu programda yetişen akademisyenler de çoğunlukla rehberlik ve psikolojik danışma alanında çalışmaktadır.

Dünya geneline baktığımızda eğitim psikolojisinin en fazla gelişim gösterdiği ülkeler özellikle ABD ve Avrupa ülkeleridir. Özellikle ABD'de önemli bir yere sahip olan eğitim psikolojisi, Amerikan Psikoloji Derneği (APA) çatısı altında yer alan 56 alt alan içinde ilk alt alanlardan biridir (https://www.apa.org/about/division/div15). Pek çok üniversitede yüksek lisans ve doktora programı bulunan eğitim psikolojisi, dar bir uzmanlık alanı olmaktan ziyade insan gelişimi (human development), öğrenme bilimi (learning science), okul psikolojisi (school psychology) ve nicel yöntemler (quantitative methods) gibi alt uzmanlık alanlarını ihtiva eden çatı bir bölüm olma özelliği taşımaktadır. Özellikle University of Wisconsin-Madison (https://edpsych.education.wisc.edu/) ve Michigan State University (https://education.msu.edu/cepse/epet/) eğitim psikolojisinin ilk sıralarda yer aldığı iki üniversitedir.

Eğitim psikolojisi alanında yapılan yayınlara baktığımızda; Türkiye'de şimdilik doğrudan eğitim psikolojisine has yayın yapan özel bir dergi bulunmamaktadır. Bu alandaki makaleler ağırlıklı olarak eğitim bilimleri ve psikoloji alanında yayın yapan diğer dergilerde yayımlanmaktadır. Uluslararası düzeyde ise etki faktörü en yüksek eğitim psikolojisi dergileri APA'ya ait Journal of Educational Psychology (https://www.apa.org/pubs/journals/edu) ve Educational Psychologist (https://www.tandfonline.com/toc/hedp20/current) isimli dergilerdir.

Sonuç olarak, eğitim psikolojisi, başlangıcından günümüze psikoloji biliminin araştırmalarından elde edilen verileri eğitim alanına aktaran psikolojinin uygulamalı bir alanıdır. Gelişmiş olan ülkelerde büyük önem gören eğitim psikolojisi, maalesef günümüz Türkiye'sinde henüz hak ettiği konuma kavuşabilmiş değildir. Eğitim psikolojisi alanına yapılacak yatırımlar ve araştırmalar, insan kaynağımızı daha bilimsel standartlarda yetiştirmemize imkân tanıyacaktır.



KAYNAKÇA

https://www.apa.org/about/division/div15

https://edpsych.education.wisc.edu/

https://education.msu.edu/cepse/epet/

https://www.apa.org/pubs/journals/edu

https://www.tandfonline.com/toc/hedp20/current


© Tüm hakları saklıdır Psycholocals.

Made on
Tilda